HOORN - Japan kent een rijke geschiedenis, in filosofie, kunst en cultuur. Vanaf 21 januari tot en met 24 maart staat het Westfries Museum in het teken van Japan. In de marmerzaal exposeert kunstenares Arie de Jong haar bijzondere katportretten. ‘Nekomusha’ is de titel van de expositie, wat Japans is voor kattenkrijger. In de bovenzaal is eigentijdse schilderkunst uit Japan te zien, een selectie uit de privé-collectie van Japankenner en verzamelaar Chris van Otterloo.
Japanse houtdrukkunst
Sinds eind jaren '80 werkt Arie de Jong als beeldend kunstenaar, met De Kat als vast thema. Aanvankelijk nog in zijn 'alledaagse' staat, als sierlijk, enigszins mysterieus huisdier. Gaandeweg is haar stijl en werkwijze zich echter meer en meer in Japanse richting gaan ontwikkelen. Directe aanleiding hiertoe was een rugvullende tatoeage, naar eigen ontwerp, in Japanse stijl en natuurlijk mét kat. Stapels tekeningen en schetsen waren het resultaat. Het werken met Japanse thema’s hebben De Jong sindsdien niet meer los gelaten. Grote inspiratiebron is daarbij de Japanse houtdrukkunst uit de 19e eeuw, en dan met name de musha-e, prenten met historische figuren en krijgslieden van Utagawa Kuniyoshi (1797-1861) en zijn leerling Tsukioka Yoshitoshi (1839-1892). Toeval of niet, Kuniyoshi was óók een groot kattenliefhebber en koos dit dier als onderwerp, waarbij hij de kat in ‘menselijke’ situaties en vormen afbeeldde.
Borden
De Jong’s eerste werken in Japanse stijl waren met glazuur beschilderde wandborden, waarvan een klein deel te zien is in De Kluis van het Westfries Museum. Vanwege het tijdrovende en arbeidsintensieve procedé zocht ze naar een snellere en vooral 'directere' techniek. De Jong ’s tekeningen zijn gedetailleerd opgezet en ingekleurd met waterverf, vaak opgebouwd uit meerdere lagen om een diepe kleurintensiteit te verkrijgen maar tegelijkertijd transparantie te behouden. Hoewel in het werk de Westerse hand van De Jong onmiskenbaar aanwezig is, ademt elke prent de sfeer van de traditionele Japanse houtdrukkunst. Mede door het gebruikte kleurenpalet en de stevige zwarte outlines. De rijke cultuur en historie -met name de militaire geschiedenis- van Japan geven telkens verrassende gezichtspunten en aanknopingspunten voor nieuw werk. Research is daarbij bijna even belangrijk als het scheppende werk zelf.
Unificatie
In het Westfries Museum is een specifiek deel van De Jong’s werk te zien, voor het eerst in deze samenstelling tentoon gesteld. Geïnspireerd door Kuniyoshi's serie Taiheiki eiyû den (Helden van de Grote Pacificatie) hebben de katportretten die te zien zijn in het Westfries Museum de Unificatie van Japan als centraal thema. Een roerige periode in de 16e eeuw waarin na ruim een eeuw van burgeroorlogen de basis werd gesmeed voor een stabiele, centrale regering. Een tijd waarin een relatief onbelangrijke krijgsheer gewapenderhand het halve rijk aan zich onderwierp, waarin de zoon van een straatarme voetsoldaat tot regent benoemd werd, een volgende zich met veel geduld, list en een flinke dosis strategisch inzicht tot Shogun wist op te werken. En is er om dergelijke personen te portretteren een mooier model denkbaar dan De Kat, met zijn eerzuchtige ontembare karakter, zijn territoriale instelling en zijn aangeboren neiging tot wreedheid.
Collectie Van Otterloo
Maar er zijn niet enkel kattenkrijgers te zien in het Westfries Museum. Tegelijkertijd toont het Westfries Museum in de bovenzaal een selectie Japanse kunstwerken uit de collectie van Japanoloog (Leiden) en kunsthistoricus (Kyoto) Chris van Otterloo. Al op jonge leeftijd kwam Van Otterloo dankzij zijn ouders in aanraking met Japanse kunst en cultuur. Een opleiding Japanologie aan de Rijksuniversiteit Leiden bleek een logisch vervolg. Maar Van Otterloo’s interesse in Japan oversteeg de grenzen van Nederland, hij reisde af naar Kyoto en studeerde Japanse taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit van Kyoto. Japanse schilderkunst studeerde hij aan de Stedelijke kunstacademie aldaar. Gedurende 1975 tot 1982 was Kyoto zijn thuisbasis en sindsdien keert Van Otterloo met regelmaat terug naar het land van de Rijzende Zon.
Yo-ga en Nihon-ga
De collectie Van Otterloo bestaat uit Japanse olieverfschilderijen op Westerse leest geschoeid (Yo-ga of Abura-E) en uit schilderijen, vervaardigd met traditionele Japanse materialen (Nihon-ga). Beide Japanse schilderstijlen zijn in de expositie vertegenwoordigd, zowel de schilderkunst op Westerse als ook de schilderkunst op Japanse leest geschoeid. Belangrijke representanten van de Westerse stijl (Yo-ga) zijn leeftijdsgenoten en vrienden Hara Masayuki en Aoki Toshiro. Van Otterloo is een groot bewonderaar van beide kunstenaars. Het uitgangspunt voor de deelcollectie Nihon-ga (Japanse stijl) is de onmiskenbare nadruk op unieke schoonheid en subtiliteit van deze traditioneel Japanse kunstwerken, ontwikkeld gedurende het midden en de tweede helft van de 20e eeuw. Naast schilderkunst behelst de Collectie Van Otterloo tevens grafiek, porselein en toegepaste kunst. Een selectie hiervan zal in de expositie te zien zijn.
Activiteiten
Gedurende het vroege voorjaar verkeert het Westfries Museum in Japanse sferen, waarbij passende activiteiten worden georganiseerd. Cinema Oostereiland toont een Japanse film en tijdens de krokusvakantie wordt een workshop vlieger-bouwen voor kinderen georganiseerd. Voor een actueel overzicht, data en tijden kunt u de website van het Westfries Museum raadplegen www.wfm.nl
